Budape?te gezilecek yerler

Macaristan Orta Avrupa’da Türkiye’nin yedide biri kadar büyüklükte bir halk cumhuriyeti. Macaristan Cumhuriyeti ya da k?saca Macaristan, Avusturya, Slovakya, Ukrayna, Romanya, S?rbistan, H?rvatistan ve Slovenya ile kom?u olan, denize k?y?s? olmayan, Avrupa Birli?i üyesi bir ülkedir. Orta Avrupa ile Balkanlar aras?nda bir ovaya yay?lan Macaristan, Türk'lerin son 400 y?ll?k tarihinde yak?n ili?kiler geli?tirmi? olduklar? bir ülkedir. Berlin’den sonra Orta Avrupa’n?n en büyük ikinci ?ehri olup, Macaristan nüfusunun be?te biri de burada ya?amaktad?r. Nüfusu 2 milyonun üzerindedir. Orta Macaristan’?n kuzeyinde, Tuna Irma?? üzerindedir. Irma??n bat? (sa?) k?y?s?ndaki Buda, do?u (sol) k?y?s?ndaki Pe?te ve Buda’n?n kuzeyindeki Obuda ?ehirlerinin 1873’te birle?mesiyle Budape?te ismini alm??t?r. 

Kanuni Sultan Süleyman taraf?ndan ilk olarak 1526’da fethedilen Budin ve Pe?te, bir buçuk as?rl?k bir Türk hâkimiyetinden sonra 1686’da elden ç?km??t?. Türk idâresi s?ras?nda, Karadeniz üzerinden Tuna yoluyla ?stanbul’dan nispeten kolay ula??lan bir beylerbeyilik merkezi oldu?undan kolayca Türkle?mi?ti. Ticâret yollar?n?n birle?ti?i bir yerde bulunan Budin ve Pe?te, bir taraftan zengin bir ticâret ?ehri görünümü al?rken, burada kurulan çe?itli vak?flar bu Orta Avrupa ?ehrine bir Osmanl? yerle?im merkezi manzaras? vermi?ti. 1662 y?l?nda buray? ziyâret eden Evliyâ Çelebi’nin Seyahatnâmesi’nde Budin ve Pe?te’nin etrafl? bir tasviri bulunmaktad?r.

Evliyâ Çelebi, Buda’da 25 câmi, 47 mescit, 12 medrese, 16 mektep, 2 hamam, 8 kapl?ca, 9 han, 1 saat kulesi ve 1 bedesten bulundu?unu bildirmektedir. Bunlar?n ço?u bugün ayakta de?ildir.Sokullu Mustafa Pa?an?n yapt?rd??? Mustafa Pa?a Câmii ve Türbesinin Mimar Sinan’?n eseri oldu?u bilinmektedir. Budape?te, Macaristan’?n siyaset, fikir ve iktisat merkezidir. Tuna k?y?s?nda büyük bir liman ve Avrupa’n?n kav?ak noktalar?ndan biri olmu?tur. Târihî geli?imin verdi?i birikim sonucu nüfusun yar?s? hizmetler sektöründe di?er kesimi de sermaye ve sanâyi alan?ndad?r.

Eskiden ekonominin merkezi Buda iken 19. yüzy?ldan sonra ticâret etkinlikleri Pe?te’ye kaym??t?r. Büyük bankalar, ülkedeki yabanc? ?irketlerin ço?u ve en güzel ma?azalar Pe?te’nin Belvaros semtindedir.

Tarihten dip notlarla Budape?te nin Osmanli daki yerine göz atarsak,

Serdar-i Ekrem Ibrahim Pasa, sehri kusatmaya aldiginda Kurban Bayrami'nin üçüncü günüydü. Düsman eman dilemek zorunda kalmisti. Pasa, kale anahtarlarini padisaha gönderdi. Bunun üzerine padisah kalenin zapti ve hazinenin muhafazasi için on bin asker yolladi. Ertesi gün de bizzat kendisi sehre girdi.
Böyle bir kaleyi gözler görmü? degildi. Çar?? pazar? zengin ve ferahti, evleri saray gibiydi, sokaklari ise genisti ve mermer döseliydi. Padisah yürüdü, kral sarayina girdi. Saatlerce seyrettikten sonra dedi ki:
- Ah n'olaydi, bu saray Istanbulumuzda, Sarayburnu'nda olaydi!
Ve ardindan ekledi:
- Allah ile ahdim olsun, bu gaza mali ile Kudüs'e ve Medine'ye birer kale yaptirayim ve Istanbul'a kemerlerle su getireyim.
Kudüs'te ve Medine'de kale kalmadiysa da, ahdini yerine getirdigine Kemerburgaz su kemerleri sahittir. Padisah gezintisine devam ederken sehir halkindan biri yanina yaklasti ve saray disinda bir kisim askerin halka zulmetmekte oldugunu bildirip yardim istedi. Bunun üzerine koca sultan sarayin duvarina kendi el yazisi ile bir beyit yazdi. Beyit, sehir 150 yil sonra elden çikana kadar o duvarda durdu.
“Gâziler meskenidir, bunda bey'im gayrulmaz / Bunda zulmedenin âkibeti hayrolmaz.”
Zira adalet karsisinda bey de, pasa da birdi, hiç kimse kayrilmazdi ve zalimin sonu kendisi için asla hayirli olmazdi. 
Osmanli mülkünde ?stanbul, Bursa ve Edirne'den sonra en sevilen siehir buras?yd?. Çok sevildigi, için “Nazli Budin” denirdi. Yani böylesine mamur, böylesine bayindir bir yerdi. Nas?l öyle olmasin ki? Bu ülkenin Ilimler Akademisi tarafindan ortaya çikartilip yayinlanan bir belgeye göre, Osmanli Devleti bu topraklara hakim oldugu devirlerde, halktan yillik 7 milyon akçe vergi toplayip, yine yillik 7 milyon akçe yatirim yapiyordu. Budin neresi çikartamadiniz degil mi? Macaristan'in ortasinda, Tuna nehrinin üzerinde iki büyük ve güzel sehir vardir. Buda ve Peste. Iki sehir, 19. yüzyilda birlesmis, Budapeste ad?yla Macaristan'in baskenti olmu?tur. ?ste Macarlar?n Buda dedikleri nehrin bat?s?ndaki yer bizim “Budinimiz”dir. Peki ya Budin'in kuzeyinde bir s?n?r kalesi olan Estergon'u bilir misiniz?.. Hani su mar??, mehter kösünü gümbür gümbür gümleten, akincilarin cirit attigi, Viyana'nin bir adim berisindeki Estergon'u? Ya da Kanije'yi veya Mohaç ovasini... Ve dahi Kanuni'nin iç organlarinin defnedildigi, sonradan Avrupalilarin üzerine kilise diktikleri Zigetvar'i?

Osmanl?lar Rumeli'ye geçtikten sonra karsilarinda daima Macarlari gördüler. 1364 yilinda baslayan Osmanli-Macar savaslari, 150 yillik büyük bir mücadeleden sonra Macarlarin Mohaç meydaninda yenilgisiyle noktalandi (1526). Osmanlilarin bölgedeki hakimiyeti 150 yil sürmüs, onlarin çekilmesinin ardindan Macaristan, Habsburg hanedaninca yönetilmistir. Macarlar Avusturya boyunduruguna karsi 16. 17. ve 18. yüzyillarda isyan ettiler ve her defasinda agir bozguna ugradilar. Osmanli devleti Nemçelilere karsi Macarlara büyük destek vermistir. Uzun yillar süren bagimsizlik mücadelesi sonucunda Avusturya-Macaristan Imparatorlugu kurulmustur. Birinci Dünya Savasi'nin baslangicinda Imparatorluk dagilmis ve gerek bu esnada gerek savas boyunca Macaristan, topraklarinin üçte ikisini kaybetmis ve sonuçta denizden yalitilmis, 93,000 km2 genisliginde bir yüzölçümüyle s?n?rlanm??t?r.